The Thinker's Guide on How to Detect Media Bias & Propaganda
Medyadaki Önyargi ve Propaganda Nasil Saptanir?
Dr. Richard Paul and Dr. Linda Elder
Çeviren: Merih Bektas Fidan
Sevgili Okur,
Yazili basindaki önyargi ve propagandalarin arkasindaki mantik esasinda basit olup tüm dünyada aynidir. Her toplumun ve kültürün kendine özgü dünya görüsü vardir. Dünya görüsü insanlarin gördükleri seylere renk katar ve onu nasil gördüklerini belirler. Tüm dünya kültürlerinde yazili basin, hakkinda yazdiklari kültürün dünya görüsünü yansitir. Ancak dünyada olup bitenlere iliskin gerçekler, o kültürde olup bitenden çok daha karmasiktir. Yazili basinin elestirel bir okuru olabilmek için kisi, bu gerçekleri bilmeli ve ona göre okumalidir. Elestirel Düsünce dogal olani ve insan düsüncesindeki içgüdüyü tersine çeviren bir takim karmasik beceriler dizisidir.
Elestirel olmayan bir mantik, bilinçsiz bir sekilde asagidaki yazili olmayan kurallara göre gerçeklere ulasmaya çalisir:
‘Ben inaniyorsam, o dogrudur.’
‘Biz inaniyorsak, o dogrudur.’
‘Ona inanmak istiyorsak, o dogrudur.’
‘Bizim menfaat ve ilgilerimize hizmet ediyorsa, o dogrudur.’
Elestirel bir mantik ise, bilinçli olarak asagidaki gibi içten gelen dürtüleri adeta düzelten söylemlere uygun olarak gerçegi arastirir:
‘Ona inaniyorum ama o dogru olmayabilir.’
‘Ona inaniyoruz fakat hatali da olabiliriz.’
‘Ona inanmak istiyoruz, fakat arzularimiz bizi önyargili yapabilir.’
‘O, ona inanacak derecede köklesmis çikarlarimiza hizmet ediyor , fakat bu menfaatlerimizin gerçeklikle hiçbir ilgisi yoktur.’
Bir toplumdaki popüler yazili basin asagidaki söylemlere göre hareket eder:
‘Bu bizim bakis açimiza göre olandir; dolayisiyla dogrusu budur.’
‘Bunlar, ilgili konuya olan bakis açimizi destekleyen gerçeklerdir; bundan dolayi, onlar en önemli gerçekliklerdir.’
‘Bu ülkeler bize yakin olan ülkelerdir; dolayisiyla övülmeyi hakediyorlar.’
‘Bu ülkeler bizimle iyi geçinmiyor; dolayisiyla onlar elestirilmeye layiktir.’
‘Bu öyküler, okuyucularimizin agiz tadina en uygun olan ilginç haber ya da onlarin en fazla etkilendikleri haberlerdir; dolayisiyla basinin en önemli öyküleridir.’
Haberleri elestirel tarzda okuyanlar bu söylemleri tersine çevirir. Bu kilavuz, bunu nasil yapacaginizi ve dolayisiyla önyarginin ve propagandanin insan düsüncesine olan etkisinin nasil azaltilabilecigini ortaya koymaya çalisacaktir.
Miniature Guide to Critical Thinking Concepts and Tools
Niçin minik elestirel düsünce kilavuzu?
Cep kitabi ebadindaki bu minik kilavuz, elestirel düsünce kavram ve araçlarinin esaslarina odaklanmaktadir. Fakültelere ortak bir elestirel düsünce kavrami saglarken, ögrencilere de bölümlerindeki temel kitaplarin yani sira elestirel düsünceyle ilgili ek bir materyal sunar. Fakülteler, bu kilavuzu yöntem, ödev ve test gelistirme amaciyla her bilimdalinda kullanabilirler. Ögrenciler istedikleri alanlarda ögrenme kapasitelerini ilerletip gelistirmek istediklerinde rahatlikla bu kilavuza basvurabilirler.
Kilavuzun ortaya koydugu beceriler her dala uygulanabilir niteliktedir. Örnegin, elestirel düsünenler mevcut amaçlarinda, konuyla ilgili sorularinda açik ve nettirler. Bilgiyi, sonuçlari ve bakis açilarini hep sorgularlar. Açik, dogru, net ve konuyla iliskili olmaya özen gösterirler. Arka plandaki seyleri mantikli ve dürüst olmak adina ele alirlar. Bu becerileri, konusma ve dinleme becerilerine oldugu gibi okuma ve yazma becerilerine de uygularlar. Edinilen bilgi ve becerileri hem profesyonel hem de özel yasamlarinda tarihe, fen bilimlerine, felsefeye ve sanat dallarina uygularlar.
Birden fazla modüllü bölümlerde bu kitapcik, temel ders kitabina ek olarak kullanilirsa, ögrenciler, ögrenme süreçlerinin her asamasinda elestirel düsünebilmenin yararini göreceklerdir. Ayrica egitimciler, konunun günlük hayata uygulanisiyla ilgili örnekler verirlerse, ögrenciler edinilenlerin egitimin yasam kalitesini arttirmaya yarayan araçlar olduklarini anlayacaklardir.
Bu mini kilavuzu kullanan bir ögrenciyseniz, her derste onu yaniniza almayi aliskanlik haline getirin. Ögrendiginiz seylerin analizi ve sentezinde buna sik sik basvurun. Kilavuzda sözedilen ilkeleri dogal olarak kullanir hale gelinceye degin iyice ögrenerekiçsellestirmeye çalisin.
Basarili oldugunuz takdirde bu kilavuz fakültelere, ögrencilere ve egitim programlarina hizmet etmis olacaktir.
Imza Imza
Dr. Richard Paul Dr. Linda Elder
Elestirel Düsünce Merkezi Elestirel Düsünce Kurumu
Children's Guide to Critical THinking
Merhaba! Ben Önyargisiz Özlem.
Düsünme konusunda iyiyim. Iyiyim çünkü çok pratik yapiyorum. Nasil yaptigimi size gösterecegim!
Kafam karistigi zaman, soru sorarim. Hep açik olmaya çalisirim.
Bir sey bana pek anlamli gelmedigi zaman soru sorarim. Konulari anlamaya çalisirim.
Ben kendim için düsünürüm. Baskalarindan benim adina düsünmelerini istemem.
Bu küçük kitabi sizin de düsünme konusunda iyi olmaniza yardimci olsun diye yaziyorum.
Daha iyi bir düsünen olmaniza faydali olsun diye her sayfaya güçlü bir fikir koydum.
Düsünme konusunda güçlü olabilmek için:
- Bu konuda gerçekten kendinizi gelistirmek istediginize karar vermelisiniz,
- Bu kitapta verilenleri her gün uygulamalisiniz.
Elestirel düsünenler, kendi düsünme biçimleri konusunda kafa yorarlar. Düsünme sistemlerindeki sorunlari incelerler. Basketbol ya da beyzbol oyuncularinin yaptigi gibi elestirel düsünenler de düsünme biçimlerini pratik ederler.
Sizin de iyi bir düsünür olmayi istediginizi umuyorum. Eger öyleyse, çok sey ögreneceksiniz ve çok hosunuza gidecek.
Bol sanslar!
Önyargisiz Özlem
Not: Bu arada, bu kitapçikta sunulan bazi fikirleri anlamak için yardima ihtiyaciniz olabilir. Ögretmeniniz size ödevler ve örnekler vererek bunlari ögrenmenize yardimci olabilir.
